Bọ cạp hay bò cạp là giống động vật không xương sống, tám chân thuộc lớp Arachnida (động vật hình nhện). Bọ cạp được đặc trưng bởi một chiếc đuôi có móc độc.
Nghe đến đây chúng ta bắt đầu cảm thấy sợ hãi cái loài côn trùng này rồi nhỉ? Nhất là các bạn đam mê phim ảnh Hollywood thường thấy trong nhiều bộ phim về Ai cập cổ đại, khám phá lăng mộ.., hình ảnh của một con bọ cạp chết người trong sa mạc là không hề hiếm gặp trong những phân cảnh nguy hiểm. Chất độc thường được miêu tả là rất mạnh và có thể giết chết một con người trưởng thành chỉ trong vài giây tích tắc.
Nhưng thật ra là những bộ phim này đã làm quá lên (cường điệu) về bọ cạp và nọc độc của bọ cạp. Bọ cạp nói chung khá nhút nhát và vô hại, chúng chỉ chích khi bắt mồi hay tự vệ. Trong trường hợp nguy hiểm, bọ cạp thường bỏ chạy hoặc đứng yên. Thật ra chỉ một vài loài bọ cạp được coi là nguy hiểm đối với con người (và những loài này thường chỉ sống ở châu Phi, Trung Đông và châu Mỹ). Thông thường nọc độc của bọ cạp chỉ đủ để tiêu diệt côn trùng hoặc động vật nhỏ mà chúng ăn. Trong thực tế, cả 1 nước Mỹ to lớn chỉ có một loại bọ cạp được coi là có nọc độc có thể nguy hiểm chết người (rất ít ca tử vong, hầu hết là ở trẻ nhỏ với sức đề kháng yếu). Nhắc lại, chỉ có 1 loại ở Mỹ có nọc độc nguy hiểm, dù tỉ lệ tử vong cũng khá hiếm. Đó là loại bò cạp Bark Arizona (ảnh dưới).
Ảnh: Bò cạp Bark Arizona là loài duy nhất ở Mỹ được cho là nguy hiểm với con người
Nếu như bị ta bị chính con này chích thì có nguy hiểm chết người không? Tin vui là ko hẳn thế dẫu cho con này là độc nhất ở Mỹ. Triệu chứng chính thường chỉ là đau cấp tính từ 24 đến 72 h, ngoài ra nạn nhân còn có thể cảm giác ngứa ran và tê ở vùng tổn thương. Một số người cũng bị co giật vài phút sau khi bị cắn.
Nhấn mạnh lại, tử vong liên quan đến loài bọ cạp Bark Arizona là cực kỳ hiếm, trong nhiều thập kỷ nay chưa ghi nhận thêm trường hợp tử vong nào. Tuy nhiên, đối với những người có phản ứng dị ứng với nọc độc, trẻ nhỏ với hệ miễn dịch chưa mạnh và thú cưng (chó mèo) thì khả năng bị đe dọa tính mạng sẽ cao hơn từ nọc độc của loài bọ cạp này.
Bọ cạp ở Việt Nam. Làm gì khi bị bọ cạp chích?
Tạm gác chuyện con bọ cạp Arizona kia sang 1 bên, mình muốn chia sẻ một tí về bọ cạp ở Việt nam chúng ta nhé. Ở Việt Nam có hai loài bọ cap phổ biến là bọ cạp đen và bọ cạp nâu. Bọ cạp ở Việt Nam có độc tính không cao, vết chích của bọ cạp Việt Nam thường chỉ gây sưng, nóng, đỏ và đau nhức trong vòng 12 giờ, nhưng không gây chết người cũng như không cần đều trị y tế đặc biệt nào. Có khi nạn nhân chỉ cảm thấy hơi bị ngứa rát ở chỗ bị cắn nhưng liền sau đó có người bị chóng mặt, đổ mồ hôi, chảy nước mắt, nước mũi, buồn nôn, cứng chân tay, nặng hơn là co giật toàn thân, bị rối loạn nhịp tim.
Ảnh: Bò cạp đen ở Việt Nam
Theo bác sĩ Hà Anh Tuấn - trưởng khoa hồi sức tích cực và chống độc, Bệnh viện Nhi Đồng Cần Thơ khuyến cáo. Nếu bị bọ cạp hay côn trùng cắn (chích) phải xử lý càng sớm càng tốt, nếu để quá sáu giờ nguy cơ nhiễm khuẩn rất cao, đặc biệt với người cao tuổi và người bị suy giảm miễn dịch. Khi bị bọ cạp cắn cần làm sạch vết thương, sát trùng tại vết chích bằng Povidine 10% hoặc cồn 70 độ, chườm lạnh để giảm sưng. Uống thuốc giảm đau như aspirin, paracetamol... và thuốc kháng histamin H1 làm dịu như phenergan, chlorpheniram, diphenhydramin. Đôi khi phải dùng tới corticosteroid, dapson để cải thiện tổn thương da.
Nói chung đọc đến đây rồi chúng ta có thể yên tâm phần nào rồi. Tuy nhiên đối với trẻ em có hệ miễn dịch chưa mạnh và người lớn tuổi suy giảm miễn dịch thì nên cẩn trọng hơn và cần đến bệnh viện để các bác sĩ có thể đánh giá theo dõi và phòng tránh những tai biến đáng tiếc.
Thôi bây giờ mình tìm hiểu thêm một tí về những loài bọ cạp độc nhất hành tinh nhé để sau này có đi du lịch nước ngoài hoặc lạc giữa Phi Châu thì tránh mấy anh này ra xa xa. Với hơn 1750 loài bò cạp đang sinh sống khắp mọi nơi trên Trái Đất thì vỏn vẹn chỉ có 20 loài trong số chúng là có nọc độc đủ để gây chết người (tất cả chúng thuộc đều thuộc họ bọ cạp Buthidae). Bản thân nọc độc bọ cạp là sự kết hợp của các độc tố như các độc tố thần kinh và các chất ức chế men.
Trong danh sách 7 loài bọ cạp độc nhất dưới đây (có 20+ loài có độc nhưng danh sách chỉ gồm 7 loài vì những loài kia rất gần với 7 loài chính này), ngoại trừ 3 loài độc nhất ở top 3 nằm cuối danh sách này thì 1 con bọ cạp không thể giết được một người trưởng thành khỏe mạnh. (Hàng năm có khoảng 1,2 triệu ca bị bọ cạp chích với khoảng 3.250 ca tử vong -tỷ lệ tử vong 0,27%)
Những loài Bọ cạp độc nhất hành tinh
Vị trí thứ 7: Bọ cạp phun độc đuôi dày Nam Phi (Parabuthus transvaalicus)
Nói chung một người lớn khỏe mạnh thì xui xẻo lắm mới tử vong vì vết cắn của con bọ cạp này (tỷ lệ tử vong dưới 1%). Triệu chứng thường là đổ mồ hôi và đau nhức dữ dội, chảy nước dãi, co giật cơ bắp, loạn nhịp tim có thể xảy ra trong một phần ba trường hợp.
Vị trí thứ 6: Bọ cạp đuôi béo Bắc Phi (Androctonus australis)
Vị trí thứ 5: Bọ cạp Bark Arizona (Centruroides exilicauda)
Vị trí thứ 4: Bọ cạp đuôi béo Ả Rập (Androctonus crassicauda)
Vị trí thứ 3: Bọ cạp vàng Brasil (Tityus serrulatus)
Là một trong những loài bọ cạp độc gây tử vong cho con người nhiều nhất ở Brasil. Nọc độc của nó có thể gây ra tình trạng nặng nề bao gồm viêm tụy, nhất là trẻ nhỏ, người già và ốm yếu thậm chí có thể gây tử vong do suy hô hấp, suy tim. Độc tố của loài này là độc tố phá hủy hồng cầu và gây co thắt ở tim kết hợp với tràn dịch ở phổi tạo ra hiện tượng phù phổi.
Vị trí thứ 2: Tử Thần Sa mạc Deathstalker (Leiurus quinquestriatus)
Deathstalker là một trong số rất ít bọ cạp gây nguy hiểm nghiêm trọng cho người lớn khỏe mạnh. Thế nhưng hầu hết người trưởng thành khoẻ mạnh có thể sống sót khi bị chích phải, một phần là do chúng ta may mắn có được đáp ứng kháng độc bẩm sinh.
Loài bọ cạp độc nhất: Bọ cạp đỏ Ấn Độ (Hottentotta Tamulus)
Đúng như một quy tắc trong tự nhiên: màu đỏ là một trong những màu sắc cảnh báo của thiên nhiên và bọ cạp đỏ Ấn Độ cũng không ngoại lệ. Phân bố ở Đông Ấn Độ, Pakistan, Sri Lanka và Nepal loài bọ cạp này săn mồi vào ban đêm ăn côn trùng và thậm chí là các loại thằn lằn nhỏ hoặc gặm nhấm.
Được xem là loài bọ cạp nguy hiểm nhất thế giới do chúng có độc tố mạnh (có kích thước nhỏ khoảng 50–90 mm nên rất khó phát hiện). Loài này giết chết khoảng 50 - 80 người hàng năm. (tỉ lệ tử vong ở mức cao 8-40% theo thể trạng và độ tuổi). Sau khi bị chích, các triệu chứng nặng như đau dữ dội, ra mồ hôi, nôn mửa, khó thở. Nguy hiểm nhất chính là ảnh hưởng đến tim và hô hấp, gây tràn dịch màn phổi và tử vong nhanh chóng.
Bonus thêm trùm cuối: Bò cạp 2 đuôi
0 nhận xét: